Zamość

Mapa (Plan Miasta)

Ważne adresy i telefony

  • Urząd Miasta Zamość (UM)
    • Rynek Wielki 13
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 639-20-84
    • www.zamosc.um.gov.pl
    • E-mail: boi@zamosc.um.gov.pl
  • Starostwo Powiatowe w Zamościu
    • ul. Przemysłowa 4
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 638-23-70
    • www.powiatzamojski.pl
    • E-mail: starzam@uw.lublin.pl
  • Klub Sportowy "Hetman" Zamość
  • Miejski Zakład Komunikacji Sp. z o.o. w Zamościu (MZK)
    • ul. Lipowa 5
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 639-05-65
    • www.mzk.zamosc.pl
    • E-mail: mzk@zamosc.pl
  • Radio Eska Zamość 97.3 FM
    • ul. Żeromskiego 26
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 638-20-74
    • www.eska.pl
    • E-mail: redakcja.zamosc@eska.pl
  • Powiatowy Urząd Pracy w Zamościu (PUP)
    • pl. Wolności 1
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 638-33-31
    • www.pup.zamosc.pl
    • E-mail: luza@praca.gov.pl
    • NIP: 922-10-69-526
    • REGON: 950031686
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Zamościu (PWSZ)
    • ul. Akademicka 8
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 638-34-44
    • www.pwszzamosc.pl
    • E-mail: rektorat@pwszzamosc.pl
    • NIP: 922-27-36-166
    • REGON: 060044114
  • Kino "Stylowy"
    • ul. Piłsudskiego 36
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 639-23-13
    • www.stylowy.net
    • E-mail: kino@stylowy.net
  • Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu (WSZiA)
    • ul. Akademicka 4 (Collegium Maius)
    • ul. Sienkiewicza 22a (Collegium Novum)
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 677-67-19
    • www.wszia.edu.pl
    • E-mail: dziekanat@wszia.edu.pl
  • Klub 10
    • ul. Łukasińskiego 2 - Amfiteatr
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 639-11-91
    • klub10.pl
    • E-mail: klub10@klub10.pl
  • Lubelskie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli, Oddział w Zamościu (LSCDN, dawny WODN)
    • ul. Lwowska 19
    • 22-400 Zamość
    • Tel./fax: +48 84 639-30-20
    • www.wodn.zamosc.pl
    • E-mail: sekretariat@wodn.zamosc.pl
  • Polski Związek Wędkarski, okręg w Zamościu (PZW)
    • ul. Wojska Polskiego 15
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 638-45-56
    • www.pzw.org.pl/56
    • E-mail: pzwzamosc@poczta.onet.pl
  • Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna im. Jana Zamoyskiego (WSHE)
    • ul. Koszary 8
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 638-82-22
    • www.wszh-e.edu.pl
    • E-mail: dziekanat@wszh-e.edu.pl
  • Wojewódzki Ośrodek Ruchu Drogowego w Zamościu (WORD)
    • ul. Droga Męczenników Rotundy 2
    • 22-400 Zamość
    • Tel.: +48 84 641-22-45
    • www.word.zamosc.pl
    • E-mail: auto@word.zamosc.pl
    • NIP: 922-22-46-545
    • REGON: 950346390

O Zamościu

Miasto w województwie lubelskim, powiat grodzki, w Padole Zamojskim, nad Łabuńką (prawy dopływ Wieprza); siedziba powiatu zamojskiego. 67 tysięcy mieszkańców (2006).

Ośrodek usługowy, kulturalno-oświatowy, przemysłowy i turystyczno-krajoznawczy; siedziba diecezji zamojsko-lubaczowskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Rozwinięte przetwórstwo rolno-spożywcze (wyroby mleczarskie, produkcja mrożonek i usługi chłodnicze, mąka, otręby pszenne, przechowywanie zboża, produkcja pasz); wśród producentów odzieży największymi są zakłady Delia i Gracja; ponadto przemysł elektromaszynowy (maszyny dla przemysłu spożywczego, rolnictwa, urządzenia elektroenergetyczne, wyroby metalowe, także z blach), mineralny (prefabrykaty dla budownictwa); produkcja stolarki budowlanej (z drewna, aluminium, PVC) i mebli. Organizacje gospodarcze: Towarzystwo Wspierania Inicjatyw Gospodarczych, regionalna izba gospodarcza, Unia Szefów Firm Zamojszczyzny, Stowarzyszenie Handlowców "Nadszaniec" i "Nowe Miasto"; odbywają się Międzynarodowe Targi Zamojskie. Węzeł drogowy na trasie Warszawa-Lwów (połączenia z Chełmem, Hrubieszowem, Lublinem, Biłgorajem, Tomaszowem Lubelskim) przy linii kolejowej Zawada-Hrubieszów oraz linii szerokotorowej ze Sławkowa na Ukrainę. Ośrodek naukowy (tradycje Akademii Zamojskiej) i oświatowy; szkoły wyższe (Zarządzania i Administracji, Humanistyczno-Ekonomiczna), rolniczy instytut naukowy Akademii Rolniczej w Lublinie, Zespół Kolegiów Nauczycielskich, Zamojskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk; wiele szkół ponadgimnazjalnych.

Ważny ośrodek życia kulturalnego, zwłaszcza muzycznego (Polska Orkiestra Włościańska im. K. Namysłowskiego, klub jazzowy im. M. Kosza, Zespół Muzyki Dawnej "Capella all'Antico", Chór "Rezonans", Zespół Pieśni i Tańca "Zamojszczyzna"); działają: Stowarzyszenie "Teatr Performer", domy kultury, towarzystwa społeczno-kulturalne (muzyczne, fotograficzne); liczne muzea (Zamojskie, Barwy i Oręża "Arsenał", Sakralne Kolegiaty Zamojskiej - Fundacja Rodziny Zamoyskich, Martyrologii Zamojszczyzny), galerie, pracownie konserwacji zabytków; odbywa się wiele imprez o znaczeniu ponadregionalnym: Międzynarodowe Spotkania Wokalistów Jazzowych, "Jazz na Kresach", Zamojskie Lato Teatralne, Zamojskie Dni Muzyki, Zamojskie Spotkania Kulturalne, Jarmark Hetmański, Letni Festiwal Filmowy, Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny "Eurofolk-Zamość", Międzynarodowy Festiwal Sztuk Intuitywnych "Fortalicje", Międzynarodowe Mistrzowskie Kursy Muzyczne.Miasto, ze względu na wspaniałe zabytki, bogate życie kulturalne oraz dosyć bliskie sąsiedztwo parków krajobrazowych i Roztoczańskiego Parku Narodowego, jest licznie odwiedzane przez turystów; rozwinięta turystyczna baza noclegowa; ogród zoologiczny (założony 1918); kluby i obiekty sportowe (hale sportowe, korty tenisowe, kompleks krytych basenów) oraz wiele miedzynarodowych zawodów (Meeting Lekkoatletyczny o Puchar Roztocza, Festiwal Sportu Dzieci i Młodzieży, Nocny Półmaraton o Buławę Hetmańską, Bieg Pokoju Pamięci Dzieci Zamojszczyzny).

Centrum Zamościa tworzy zabytkowy zespół staromiejski otoczony zachowanymi w dużym stopniu fortyfikacjami; dookoła pas zieleni z Parkiem Miejskim, Plantami, ogródkami działkowymi i ogrodem zoologicznym; w dzielnicach zewnętrznych luźna i nowsza zabudowa; na północy osiedla Kilińskiego, Orzeszkowej, Reymonta, Rataja i Wojska Polskiego; na wschodzie - Bohaterów Monte Cassino, Zamoyskiego, Konopnickie), Słoneczny Stok, 3 Maja; na zachodzie - za Łabuńką, przedmieście Karolówka; w północno-wschodniej części miasta dzielnica przemysłowa, a w południowo-zachodniej zalew rekreacyjny.

Źródło:
  1. Mariusz Kowalski w: Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Historia Miasta

Lokowany 1580 przez J. Zamoyskiego jako miasto-twierdza, rezydencja i główny ośrodek gospodarczy ordynacji zamojskiej (utworzona 1589); położony na szlaku handlowym z Wołynia i Lwowa do Lublina i Warszawy, miał liczne przywileje, m.in. prawo składu i jarmarków, bezcłowego handlu w całym państwie; rozwój rzemiosła (m.in.: spożywczego, kuśnierstwo, płóciennictwo, garbarstwo, szewstwo) i handlu (kontakty ze Wschodem i Gdańskiem). W 1585 przywilej osiedlania się w Zamościu uzyskali Ormianie (1738 zlikwidowanie ich samorządu), 1586 - Żydzi (jedna z największych gmin żydowskich w Polsce), 1589 - Grecy (do 1706). W 1585 powstała tu pierwsza w Polsce manufaktura safianów, kurdybanów i kobierców tureckich; 1666 było ok. 200 warsztatów rzemieślniczych. W 1591 Zamość liczył ok. 1,4 tysiąca mieszkańców. Założenie 1595 Akademii Zamojskiej (niedostatecznie wyposażona, podupadła w 1. połowie XVII w.) i drukami uczyniło z Zamościa ośrodek nauki i kultury; organizatorem życia kulturalnego w Zamościu był 1593-1605 poeta Sz. Szymonowic; rozwój Zamościa głównie za rządów T. i J. Zamoyskich. W 1648 Zamość odparł oblężenie wojsk tatarskich i kozackich, 1656 - szwedzkich, 1657 - Jerzego II Rakoczego. W XVII i 1. połowie XVIII w. spadek roli rzemiosła na rzecz kupiectwa; zakończono wówczas wznoszenie fortyfikacji (1617-19); w 1. połowa XVII w. Zamość nawiedziły pożary, które przyspieszyły przebudowę parterowych kamienic mieszczańskich. Na przełomie XVIII i XIX wieku Zamość utracił znaczenie gospodarcze i kulturalne.

Od 1772 w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim; 1813 w czasie kampanii napoleońskiej zajęty przez wojska rosyjskie, od 1815 w zaborze rosyjskim (Królestwo Polskie); od 1821 własność rządowa (stolica ordynacji przeniesiona do Zwierzyńca), Akademia Zamojska zamieniona w gimnazjum. W 1. połowie XIX w. rozbudowa twierdzy (1821-31, gen. L. Mallet-Malletski); przebudową objęto pałac, ratusz, kamienice i inne; poza pierścieniem umocnień powstało przedmieście Nowa Osada; 1866 zlikwidowano twierdzę, miasto otrzymało możność swobodnego rozwoju terytorialnego. W XIX W.-1975 siedziba powiatu. W XIX w. duży ośrodek oświecenia żydowskiego (haskala - odrodzenie kulturalne i społeczne Żydów, ruch asymilacyjny). W końcu XIX i na początku XX w. ożywienie gospodarcze (przemysł drzewny i narzędzi rolnicze, spożywcze), zwłaszcza po otwarciu 1916 linii kolejowej do Lublina i Hrubieszowa. W końcu sierpnia 1920 kilkudniowe oblężenie miasta przez wojska bolszewickie i zwycięskie walki wojsk polskich w rejonie Zamościa-Komarów z 1. Armią Konną S. Budionnego. W okresie międzywojennym wystąpienia chłopów, m.in. 1936. W 1910 Zamość liczył ok. 14,6 tysięcy, 1921 - około 19 tysięcy, 1939 - ok. 24,6 tysiące mieszkańców, w tym około 12 tysięcy Żydów.

Podczas okupacji niemieckiej masowe wysiedlenia ludności polskiej z Zamościa i okolic i osadzanie kolonistów niemieckich (Zamojszczyzna); 1942 getto (około 9 tysiące osób, większość wywieziona do ośrodka zagłady w Bełżcu); 1942-44 obóz przesiedleńczy, przez który przeszło około 100 tysięcy osób wysiedlonych z Zamojszczyzny, 1940-44 więzienie śledcze w Rotundzie Zamojskiej (około 50 tysięcy więźniów, zginęło ponad 8 tys.), 1941-44 obóz dla jeńców sowieckich (zginęło około 28 tysięcy osób, XI 1941 bunt jeńców); ośrodek konspiracji AK (25 VII 1944 oddziały AK w ramach operacji "Burza" wyzwoliły Zamość). W 1944-45 liczne aresztowania przez UB i NKWD członków polskich organizacji niepodległościowych oraz ludności cywilnej i ich deportacje w głąb ZSRR; 1945-47 rejon działalności organizacji antykomunistycznych, m.in. NSZ i WiN. Po wojnie do Zamościa przyłączono część wsi Sitaniec-Błonie oraz wsie: Wólkę Infułacką i Płoskie; do 1975 i od 1999 siedziba powiatu, 1975-98 stolica województwa zamojskiego. Miejsce urodzenia: 1851 pisarza żydowskiego I.L. Pereca, 1870 działaczki rewolucyjnej R. Luksemburg.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Turystyka i zabytki

Zamość to miasto cieszące się zasłużoną sławą "perły renesansu". Budowa od podstaw prywatnego miasta nawet w XVI w. była przedsięwzięciem tyleż skomplikowanym, co kosztownym. Ale kanclerz i hetman Jan Zamoyski mógł sobie pozwolić na wzniesienie "miasta idealnego" według najlepszych wzorów włoskiego renesansu. Ulgi i przywileje ściągnęły do miasta licznych przedsiębiorczych osadników, stało się ono tyglem różnych nacji: Polaków, Żydów, Ormian, Rusinów, Niemców, Węgrów, Greków, Włochów, a nawet Szkotów. Zamość założono w 1560; autorem planu oraz projektantem budowli i fortyfikacji był Włoch Bernardo Morando. Kanclerskie miasto (sprzężone z rezydencją właściciela) miało kształt pięcioboku o układzie szachownicy, z kwadratowym Rynkiem Wielkim oraz dodatkowymi rynkami: Wodnym i Solnym. Rozległy, symetrycznie zakomponowany Rynek Wielki stanowi jedno z piękniejszych założeń urbanistycznych w Polsce. Właściciel miasta i jego architekt narzucili wzorzec kamienicy piętrowej, podcieniowej i zwieńczonej attyką (znakomitym przykładem jest kamienica Pod Aniołem), tak by w poszczególnych pierzejach zachować symetrię i harmonię. Orientalny rys mają domy kupców ormiańskich, zdobione wyszukanymi sztukateriami, ornamentami roślinno-zwierzęcymi i abstrakcyjnymi. W czterech z nich ulokowano Muzeum Zamojskie. Mimo pewnej uniformizacji zabudowy nie ma na tym placu żadnego szablonu, co wynika z różnorodności dekoracji i wielobarwności fasad. Kolejny piękny akcent stanowi ratusz wpasowany w pierzeję Rynku. Wcześniejszy, skromny budynek Moranda, powiększono i podwyższono w latach 1639-52. W XVIII w. wybudowano monumentalne schody, prowadzące nad odwachem wprost na pierwsze piętro.

Wśród zabytków sakralnych wyróżniają się: największa zamojska świątynia - barokowy kościół Franciszkanów z początku XVII stulecia oraz imponująca kolegiata (katedra) Zmartwychwstania Pańskiego i Św. Tomasza Apostoła, także dzieło Moranda. Jej wnętrze zaskakuje smukłymi proporcjami, zapowiadającymi architekturę manieryzmu. Wyjątkowym majstersztykiem jest srebrne tabernakulum, wykonane we Wrocławiu w połowie XVIII w. W kolegiackiej kaplicy Zamoyskich znajduje się wspaniała płyta nagrobna kanclerza. Warto także wstąpić do podziemi katedry. W okazałym gmachu Infułatki mieści się Diecezjalne Muzeum Sztuki Sakralnej. Zwiedzając miasto nie można pominąć XVII-wiecznych zabytków: cerkwi, synagogi oraz gmachu Akademii Zamojskiej z XVII w., założonej w 1595 instytucji, która uczyniła z Zamościa znakomity ośrodek życia umysłowego. Pierwotna rezydencja Jana Zamoyskiego, wzniesiona w latach 1579-86, miała obwarowania, które oddzielały ją od miasta. Zaprojektowany przez Moranda pałac przebudowano w duchu barokowym w połowie XVIII stulecia.

Zabytkowe stare miasto w 1992 zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturalnego UNESCO. Zamość jest także znakomitym zespołem starych i nowych fortyfikacji twierdzy. W obrębie obwarowań wytyczono trasę turystyczna, zaczyna się ona w Nadszańcu, potężnej działobitni z XIX w., nieopodal celi, w której więziony był Walerian Łukasiński, i kończy przy Starej Bramie Lwowskiej, pamiętającej czasy kanclerza. Z dziejami twierdzy można się zapoznać w Muzeum Barwy i Oręża "Arsenał" oraz Muzeum Martyrologii "Rotunda".

Miasto zaplanowane w całości i budowane w początkowej fazie przez B. Morando (1578-1600), rozplanowane według teoretycznych założeń włoskich cita ideale; znakomity w skali europejskiej przykład urbanistyki renesansowej; założony na narysie wieloboku o 7 frontach, z 5 bastionami (1587-1605, rozbudowa 1617-19, A. dell'Aqua i J.M. Link, i 1809-12), z bramami: późnorenesansową - Lubelską Starą (1582-85) i Lwowską Starą (po 1597) oraz Szczebrzeską (1603-05, B. Gocman, przebudowa 1770-72 i klasycyst. 1821-25), klasycystyczną - Lubelska Nowa i Lwowska Nowa (ok. 1820-1822); inne zabytki:

Miasto jest wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.

Źródła:
  1. Atrakcje Turystyczne Polski, pod red. Moniki Karolczuk-Kędzierskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2006
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Zamość w liczbach

Powierzchnia miasta 30,3 km2 (3 034 ha)
Aktualna liczba mieszkańców (liczba ludności) 66 613
Liczba urodzeń w 2006 roku 607
Liczba zgonów w 2006 roku 515
Ilość osób, które zameldowały się do miasta w roku 2006 732
Ilość osób, które wymeldowały się z miasta w roku 2006 1 028
Ilość osób, które pracują 17 631
Bezrobocie: liczba bezrobotnych mieszkańców 5 230
Ilość książek w miejskich bibliotekach 231 594 sztuk
Nowopowstałe mieszkania w 2006 roku 155 (o średniej powierzchni 85,0 m2)
Nowe budynki oddane do użytku w 2006 roku 79
Ilość firm, instutycji i przedsiębiorstw (podmiotów gospodarczych) działających na terenie miasta 7 674
Dochody miasta (gminy) 195 737 615,65 zł
Wydatki miasta (gminy) 198 608 701,96 zł
Średnia pensja w Zamościu 2 359,35 zł (co stanowi 89,5% średniej krajowej)
Ilość samochodów osobowych w Zamościu 16 627
Ilość ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych na 100 tysięcy mieszkańców 15,7
Źródło:
  1. Wybrane statystyki z Banku Danych Regionalnych, 2006
2007 (c) www.miaston.pl